Pęcherzyca u psa – objawy, przyczyny, leczenie i rokowanie

Strupy na nosie, uszach lub opuszkach łap, zaczerwieniona skóra, wyłysienia czy pojawiające się bez wyraźnej przyczyny nadżerki mogą początkowo przypominać alergię, zakażenie skóry albo reakcję na pasożyty. Czasami jednak za zmianami skórnymi stoi zupełnie inny mechanizm. Pęcherzyca u psa jest chorobą autoimmunologiczną, w której układ odpornościowy zaczyna atakować własne struktury skóry.

Nie jest to jedna konkretna choroba, lecz grupa schorzeń o różnym przebiegu i nasileniu. U psów najczęściej rozpoznawana jest pęcherzyca liściasta, czyli pemphigus foliaceus. Istnieją jednak również inne, znacznie rzadsze postacie pęcherzycy, w tym pęcherzyca zwykła.

Choroba może wyglądać bardzo niepozornie w początkowym stadium, a jej objawy przypominają wiele częstszych problemów dermatologicznych. Dlatego rozpoznania pęcherzycy nie można postawić wyłącznie na podstawie wyglądu skóry. Zazwyczaj potrzebne są badania dermatologiczne, a jednym z kluczowych elementów diagnostyki jest badanie histopatologiczne wycinka skóry.

Czy pęcherzyca u psa jest uleczalna? Jakie są jej pierwsze objawy, czy pies cierpi i jak długo trwa leczenie? Wyjaśniamy.

Co to jest pęcherzyca u psa?

Pęcherzyca należy do chorób autoimmunologicznych.

W prawidłowo działającym organizmie układ odpornościowy rozpoznaje i zwalcza między innymi drobnoustroje oraz inne potencjalnie niebezpieczne czynniki. W chorobie autoimmunologicznej mechanizm ten działa nieprawidłowo i organizm zaczyna atakować własne komórki lub struktury.

W przypadku pęcherzycy celem nieprawidłowej reakcji immunologicznej stają się elementy odpowiadające za łączenie komórek naskórka.

Komórki skóry zaczynają się od siebie oddzielać. Proces ten określany jest jako akantoliza. W efekcie powstają zmiany skórne, między innymi krosty, pęcherzyki, nadżerki i strupy.

Charakter zmian oraz miejsca, w których się pojawiają, zależą od postaci choroby.

Pęcherzyca liściasta u psa – najczęstsza postać choroby

Najczęściej występującą autoimmunologiczną chorobą skóry u psów jest pęcherzyca liściasta, czyli pemphigus foliaceus. Dotyczy powierzchownych warstw naskórka i często prowadzi do powstawania licznych zmian pokrytych charakterystycznymi strupami.

Pierwotnymi zmianami mogą być krosty, ale właściciel nie zawsze ma szansę je zauważyć. Są stosunkowo delikatne i mogą szybko pękać.

Znacznie częściej opiekun dostrzega więc skutki ich obecności:

• strupy,
• łuszczenie skóry,
• nadżerki,
• zaczerwienienie,
• miejscowe wyłysienia.

Zmiany mogą początkowo ograniczać się do niewielkiego obszaru, a następnie rozszerzać się na kolejne partie ciała.

Jak wygląda pęcherzyca u psa?

Nie istnieje jeden wygląd zmian charakterystyczny dla każdego psa i każdego stadium choroby.

W przypadku pęcherzycy liściastej mogą występować między innymi krosty, powierzchowne nadżerki, łuszcząca się skóra i grube strupy. Merck Veterinary Manual opisuje tę postać między innymi jako chorobę prowadzącą do powierzchownych nadżerek, owrzodzeń i wyraźnych nawarstwień strupów.

W praktyce skóra może wyglądać tak, jakby była pokryta zaschniętymi ranami lub łuskami.

Sierść w miejscach zmienionych chorobowo może przerzedzać się lub wypadać.

Nie należy jednak próbować rozpoznawać pęcherzycy wyłącznie na podstawie zdjęć znalezionych w internecie. Podobne zmiany mogą występować między innymi w zakażeniach bakteryjnych i grzybiczych, chorobach pasożytniczych, alergiach i innych chorobach autoimmunologicznych.

Gdzie najczęściej pojawiają się zmiany?

W pęcherzycy liściastej zmiany często pojawiają się na twarzy i głowie.

Mogą obejmować:

• grzbiet nosa,
• okolice oczu,
• małżowiny uszne,
• okolice pyska.

Choroba może również obejmować inne części ciała.

Charakterystyczną lokalizacją bywają opuszki łap. Mogą stać się pogrubione, popękane i pokryte strupami. W cięższych przypadkach zmiany w tej okolicy mogą powodować dyskomfort przy chodzeniu. Pęcherzyca liściasta może powodować również nadżerkowe i pokryte strupami zmiany w obrębie łap.

Zmiany mogą występować symetrycznie, na przykład jednocześnie po obu stronach pyska czy na kilku łapach.

Pęcherzyca u psa – objawy

Objawy zależą od postaci i nasilenia choroby.

Najbardziej typowe są zmiany dermatologiczne. Opiekun może zauważyć:

• strupy na skórze,
• zaczerwienienie,
• krosty,
• nadżerki,
• łuszczenie się skóry,
• wyłysienia,
• zmiany na nosie,
• zmiany na uszach,
• pogrubienie lub pękanie opuszek,
• świąd,
• bolesność skóry.

Nie każdy pies będzie się intensywnie drapał.

Przy bardziej rozległym przebiegu choroby mogą pojawić się również objawy ogólne.

Pies może być osowiały, mniej chętny do zabawy, mieć gorszy apetyt albo gorączkę. Ryzyko wystąpienia objawów ogólnych zwiększa się przy rozległych zmianach skórnych i wtórnych zakażeniach.

Czy pęcherzyca u psa swędzi?

Może, ale świąd nie występuje u każdego psa i nie musi być dominującym objawem.

Część psów odczuwa świąd lub podrażnienie skóry, natomiast u innych większym problemem jest bolesność zmian.

Dodatkowo uszkodzona skóra może zostać wtórnie zakażona bakteriami, co może zwiększać zarówno świąd, jak i dyskomfort.

Dlatego sam fakt, że pies się nie drapie, nie pozwala wykluczyć pęcherzycy.

Czy pęcherzyca u psa boli?

Zmiany skórne mogą być bolesne.

Szczególny dyskomfort mogą powodować nadżerki, owrzodzenia, rozległe strupy oraz zmiany obejmujące opuszki łap.

Jeżeli choroba obejmuje okolice pyska lub jamę ustną, pies może również odczuwać ból podczas jedzenia.

Nasilenie dolegliwości jest jednak bardzo indywidualne i zależy od rodzaju pęcherzycy oraz rozległości zmian.

Rodzaje pęcherzycy u psa

Określenie „pęcherzyca” obejmuje kilka jednostek chorobowych.

Najważniejsze z nich to:

Pęcherzyca liściasta – pemphigus foliaceus

To zdecydowanie najważniejsza z punktu widzenia psów postać choroby.

Jest najczęściej występującą autoimmunologiczną chorobą skóry u tego gatunku. Zmiany dotyczą powierzchownych warstw naskórka.

Najczęściej obserwuje się:

• krosty,
• strupy,
• nadżerki,
• łuszczenie,
• wyłysienia.

Choroba może obejmować między innymi twarz, uszy, tułów oraz opuszki łap.

Pęcherzyca rumieniowata – pemphigus erythematosus

Jest uważana za łagodniejszą i bardziej ograniczoną postać choroby.

Zmiany zwykle koncentrują się przede wszystkim w obrębie twarzy, szczególnie nosa i okolic oczu.

Obraz kliniczny może przypominać zarówno pęcherzycę liściastą, jak i niektóre inne choroby autoimmunologiczne skóry.

Pęcherzyca zwykła – pemphigus vulgaris

To znacznie rzadsza i poważniejsza postać pęcherzycy.

Merck Veterinary Manual określa pęcherzycę zwykłą jako bardzo rzadką u psów. W przeciwieństwie do pęcherzycy liściastej zmiany mogą wyraźnie obejmować błony śluzowe, między innymi okolice jamy ustnej.

Mogą występować pęcherze, nadżerki i owrzodzenia.

Zmiany w jamie ustnej potrafią być bardzo bolesne i utrudniać pobieranie pokarmu.

Pęcherzyca zwykła wymaga intensywnego leczenia i może mieć poważniejszy przebieg.

Pęcherzyca bujająca – pemphigus vegetans

To bardzo rzadka odmiana pęcherzycy.

Ze względu na sporadyczne występowanie jest znacznie mniej istotna w codziennej praktyce niż pęcherzyca liściasta.

Skąd bierze się pęcherzyca u psa?

Dokładna przyczyna nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego często pozostaje nieznana.

W pęcherzycy liściastej organizm wytwarza przeciwciała skierowane przeciwko elementom odpowiadającym za prawidłowe połączenie komórek skóry. Prowadzi to do utraty ich przylegania i powstawania charakterystycznych zmian.

Nie oznacza to jednak, że można wskazać jeden czynnik, który wywołuje chorobę u wszystkich psów.

U części zwierząt mówi się więc o chorobie idiopatycznej, czyli takiej, której konkretnej przyczyny nie udało się ustalić.

Czy pęcherzyca u psa jest zaraźliwa?

Nie.

Pęcherzyca u psa nie jest chorobą zakaźną.

Nie przenosi się pomiędzy psami ani z psa na człowieka. Jej przyczyną jest nieprawidłowe działanie własnego układu odpornościowego zwierzęcia.

Nie ma więc potrzeby izolowania psa z pęcherzycą od innych zwierząt wyłącznie z powodu tego rozpoznania.

Co innego wtórne zakażenia skóry – mogą one komplikować przebieg choroby i wymagają odpowiedniego leczenia, ale nie zmieniają autoimmunologicznego charakteru samej pęcherzycy.

Czy niektóre rasy częściej chorują na pęcherzycę?

Pęcherzyca może wystąpić u psa dowolnej rasy, a także u mieszańców.

W literaturze weterynaryjnej opisywane są predyspozycje rasowe do pęcherzycy liściastej, ale sama przynależność do określonej rasy nie oznacza oczywiście, że pies zachoruje.

W przypadku podejrzenia choroby znacznie większe znaczenie niż rasa mają rodzaj zmian, ich rozmieszczenie, przebieg choroby i wyniki badań.

Pęcherzyca u psa czy alergia?

Na początku objawy mogą być łatwe do pomylenia.

Alergie skórne u psów również mogą powodować:

• zaczerwienienie,
• świąd,
• wyłysienia,
• uszkodzenia skóry,
• wtórne infekcje.

Jednak mechanizm obu chorób jest inny.

W alergii występuje nieprawidłowa reakcja na określony alergen lub grupę alergenów. W pęcherzycy układ odpornościowy jest skierowany przeciwko własnym strukturom skóry.

Istotna może być również lokalizacja zmian. Symetryczne, pokryte strupami zmiany na grzbiecie nosa i małżowinach usznych czy jednoczesne zajęcie opuszek łap mogą skłonić lekarza do uwzględnienia choroby autoimmunologicznej w diagnostyce.

Nie jest to jednak wystarczające do rozpoznania.

Pęcherzyca czy ropne zapalenie skóry?

To kolejne ważne rozróżnienie.

Powierzchowne zakażenia bakteryjne również mogą powodować krosty, strupy i wyłysienia. Obraz skóry może być więc podobny do pęcherzycy liściastej.

Co więcej, u psa z pęcherzycą może równocześnie rozwinąć się wtórne zakażenie bakteryjne.

Oznacza to, że znalezienie bakterii nie zawsze wyjaśnia całą chorobę.

Jeżeli zmiany nawracają, mają nietypową lokalizację albo nie reagują na standardowe leczenie w oczekiwany sposób, może być konieczne rozszerzenie diagnostyki.

Jak rozpoznaje się pęcherzycę u psa?

Diagnostyka zwykle składa się z kilku etapów.

Lekarz najpierw dokładnie obejrzy skórę i zapyta o historię choroby.

Ważne są między innymi:

• moment pojawienia się pierwszych zmian,
• sposób ich rozprzestrzeniania,
• obecność świądu,
• wcześniejsze leczenie,
• przyjmowane leki,
• reakcja na wcześniejsze terapie,
• inne objawy.

Następnie wykonywane są badania dermatologiczne pozwalające wykluczyć bardziej typowe przyczyny zmian skórnych.

Cytologia przy podejrzeniu pęcherzycy

Bardzo przydatnym badaniem może być cytologia.

Polega ona na pobraniu materiału ze zmiany skórnej i ocenie komórek pod mikroskopem.

W przypadku pęcherzycy liściastej lekarz może znaleźć charakterystyczne komórki akantolityczne, czyli komórki naskórka, które utraciły prawidłowe połączenia z sąsiednimi komórkami.

Taki wynik może silnie przemawiać za pęcherzycą, ale nie zawsze jest wystarczający do ostatecznego rozpoznania.

Podobne zjawiska mogą bowiem występować również w innych chorobach skóry.

Biopsja skóry i badanie histopatologiczne

Jednym z najważniejszych badań w diagnostyce chorób autoimmunologicznych skóry jest biopsja.

Lekarz pobiera niewielkie fragmenty odpowiednio dobranych zmian, które następnie są oceniane przez patomorfologa.

W badaniu można zobaczyć charakterystyczne miejsce powstawania zmian i akantolizę, czyli utratę połączeń pomiędzy komórkami naskórka.

To właśnie dlatego tak ważne jest pobranie właściwego fragmentu skóry.

Największą wartość diagnostyczną mają często świeże zmiany. Stare, rozdrapane lub wtórnie zakażone miejsca mogą być znacznie trudniejsze do interpretacji.

Jeżeli lekarz planuje biopsję, warto stosować się do jego wskazówek i nie smarować zmian przypadkowymi preparatami przed badaniem.

Czy potrzebne są badania krwi?

Sama pęcherzyca jest chorobą skóry, ale badania krwi mogą być bardzo ważną częścią diagnostyki i późniejszego leczenia.

Pozwalają między innymi ocenić ogólny stan zwierzęcia i sprawdzić, czy występują inne problemy zdrowotne.

Mają również duże znaczenie przed rozpoczęciem i podczas długotrwałej terapii immunosupresyjnej.

Leki stosowane przy pęcherzycy mogą wpływać na różne narządy i parametry krwi, dlatego lekarz może okresowo zlecać morfologię oraz badania biochemiczne.

Jak leczy się pęcherzycę u psa?

Ponieważ pęcherzyca jest chorobą autoimmunologiczną, podstawowym celem terapii jest ograniczenie nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego.

Najczęściej wykorzystuje się w tym celu leki o działaniu immunosupresyjnym.

Jedną z podstawowych grup są glikokortykosteroidy.

W cięższych przypadkach albo wtedy, kiedy sama steroidoterapia nie daje wystarczającego efektu lub powoduje działania niepożądane, lekarz może zdecydować o dołączeniu innych leków immunosupresyjnych. Merck Veterinary Manual wskazuje, że w leczeniu pęcherzycy stosuje się wysokie dawki kortykosteroidów, a w razie potrzeby również dodatkowe leki hamujące działanie układu odpornościowego.

Schemat leczenia zawsze powinien być dobierany indywidualnie.

Sterydy przy pęcherzycy u psa

Sterydy działają przeciwzapalnie i immunosupresyjnie, dlatego są często wykorzystywane na początku leczenia.

W pierwszej fazie terapia może wymagać stosunkowo wysokiej dawki pozwalającej opanować chorobę.

Po uzyskaniu poprawy lekarz zazwyczaj próbuje stopniowo zmniejszać dawkowanie do najmniejszej ilości leku pozwalającej utrzymać remisję.

Nie wolno samodzielnie zmniejszać dawki ani gwałtownie odstawiać sterydów.

Może to nie tylko spowodować nawrót zmian skórnych, ale również być niebezpieczne dla psa po dłuższym stosowaniu leków.

Jakie skutki uboczne mogą mieć leki?

Leczenie immunosupresyjne nie jest obojętne dla organizmu.

Przy stosowaniu glikokortykosteroidów mogą pojawić się między innymi:

• zwiększone pragnienie,
• częstsze oddawanie moczu,
• zwiększony apetyt,
• przyrost masy ciała,
• osłabienie mięśni,
• większa podatność na zakażenia.

Przy długotrwałym leczeniu możliwe są również inne działania niepożądane.

Jeżeli stosowane są dodatkowe leki immunosupresyjne, profil skutków ubocznych zależy od konkretnej substancji.

Przykładowo azatiopryna stosowana u psów może powodować między innymi zaburzenia żołądkowo-jelitowe, supresję szpiku kostnego oraz działanie toksyczne na wątrobę.

Z tego powodu podczas leczenia konieczne mogą być regularne kontrole i badania laboratoryjne.

Jak długo leczy się pęcherzycę u psa?

Nie jest to zwykle choroba, którą można wyleczyć kilkudniową kuracją.

Terapia trwa zazwyczaj długo, a część psów wymaga leczenia przez wiele miesięcy lub nawet przez całe życie.

Początkowo celem jest zatrzymanie powstawania nowych zmian i doprowadzenie skóry do możliwie dobrego stanu.

Następnie lekarz stopniowo redukuje leczenie, próbując znaleźć najmniejszą skuteczną dawkę leków.

U niektórych psów możliwe jest osiągnięcie długotrwałej remisji, u innych choroba ma przebieg nawrotowy.

Czy pęcherzyca u psa może nawracać?

Tak.

Nawroty należą do najważniejszych problemów związanych z pęcherzycą. Merck Veterinary Manual podkreśla, że nawet przy leczeniu nawroty choroby nie są rzadkie.

Dlatego zniknięcie zmian skórnych nie oznacza automatycznie, że można odstawić wszystkie leki.

Dawkowanie zwykle zmniejsza się stopniowo pod kontrolą lekarza.

Opiekun powinien też nauczyć się rozpoznawać pierwsze oznaki ponownego zaostrzenia.

Jeżeli po okresie poprawy na nosie, uszach czy skórze ponownie zaczynają pojawiać się charakterystyczne krostki, łuszczenie lub strupy, warto skontaktować się z lekarzem wcześniej niż czekać, aż zmiany obejmą większą powierzchnię.

Czy pęcherzyca u psa jest uleczalna?

Bardziej odpowiednim określeniem jest zwykle kontrolowanie choroby i osiąganie remisji niż definitywne wyleczenie.

Pęcherzyca wynika z nieprawidłowego działania układu odpornościowego, dlatego nawet po całkowitym zniknięciu zmian istnieje możliwość nawrotu.

U części psów udaje się osiągnąć bardzo dobrą kontrolę choroby i utrzymać wysoką jakość życia.

Niektóre wymagają jednak stałego leczenia.

Reakcja na terapię jest indywidualna i zależy między innymi od rodzaju pęcherzycy, rozległości zmian oraz odpowiedzi organizmu na zastosowane leki.

Rokowanie przy pęcherzycy u psa

Rokowanie jest bardzo zróżnicowane.

W przypadku pęcherzycy liściastej wielu pacjentów można skutecznie leczyć i utrzymywać chorobę pod kontrolą, choć terapia może wymagać czasu i regularnych kontroli.

Znaczenie ma nie tylko sama choroba, ale również tolerancja leków immunosupresyjnych.

Niektóre psy bardzo dobrze odpowiadają na leczenie, u innych osiągnięcie remisji jest trudniejsze albo działania niepożądane terapii ograniczają możliwości jej prowadzenia.

Pęcherzyca zwykła ma zwykle poważniejszy przebieg. Merck Veterinary Manual wskazuje, że nieleczona może prowadzić nawet do śmierci.

Jak opiekować się psem z pęcherzycą?

Poza podawaniem leków ogromne znaczenie ma regularna obserwacja skóry.

Dobrze jest co kilka dni dokładnie obejrzeć:

• nos,
• okolice oczu,
• uszy,
• pysk,
• brzuch,
• pachwiny,
• opuszki łap.

Warto robić zdjęcia zmian, szczególnie na początku leczenia.

Pamięć potrafi być zawodna, a zdjęcie wykonane co kilka dni w podobnym świetle pozwala znacznie łatwiej ocenić, czy powierzchnia zmian faktycznie się zmniejsza.

Nie powinno się samodzielnie odrywać strupów.

Skóra znajdująca się pod nimi może być delikatna i łatwo krwawić, a dodatkowe urazy zwiększają ryzyko wtórnego zakażenia.

Czy pies z pęcherzycą może wychodzić na słońce?

W części autoimmunologicznych chorób skóry promieniowanie UV może odgrywać rolę w nasilaniu zmian.

Jeżeli lekarz prowadzący zaleci ograniczenie ekspozycji na intensywne słońce, warto planować dłuższe spacery rano i wieczorem.

Szczególną ochronę mogą wymagać miejsca słabiej owłosione i zmienione chorobowo.

Nie należy natomiast samodzielnie smarować psa ludzkim kremem przeciwsłonecznym. Część produktów dla ludzi zawiera składniki, których pies nie powinien zlizywać.

Preparat ochronny najlepiej dobrać z lekarzem weterynarii.

Dieta a pęcherzyca u psa

Nie istnieje jedna specjalna dieta, która wyleczy pęcherzycę.

Pies powinien jednak otrzymywać pełnoporcjowe żywienie dostosowane do swojego wieku, masy ciała i stanu zdrowia.

Ma to szczególne znaczenie podczas długotrwałego leczenia.

Sterydy mogą zwiększać apetyt, przez co pies zaczyna domagać się znacznie większej ilości jedzenia. Łatwo wtedy o szybki przyrost masy ciała.

Jeżeli terapia trwa długo, warto regularnie kontrolować wagę i w razie potrzeby omówić kaloryczność diety z lekarzem weterynarii.

Nie ma natomiast podstaw, aby zastępować leczenie immunosupresyjne suplementami, ziołami czy dietą eliminacyjną bez wskazań medycznych.

Kiedy zmiany skórne wymagają wizyty u weterynarza?

Pojedynczy niewielki strupek nie musi oznaczać pęcherzycy.

Do lekarza warto jednak zgłosić się, jeśli zmiany:

• pojawiają się w kilku miejscach jednocześnie,
• szybko się rozszerzają,
• regularnie nawracają,
• obejmują nos i uszy,
• występują na opuszkach łap,
• powodują wyłysienia,
• tworzą rozległe strupy,
• są bolesne,
• występują razem z gorączką lub osowiałością.

Wskazaniem do pogłębionej diagnostyki jest również brak poprawy pomimo wcześniejszego leczenia problemu jako infekcji czy alergii.

Im wcześniej zostanie postawiona właściwa diagnoza, tym szybciej można rozpocząć odpowiednio dobrane leczenie.

Pęcherzyca u psa – najważniejsze informacje

Pęcherzyca u psa jest grupą chorób autoimmunologicznych skóry. Układ odpornościowy zwierzęcia zaczyna atakować struktury odpowiedzialne za prawidłowe połączenie komórek naskórka, czego efektem są między innymi krosty, nadżerki, łuszczenie, wyłysienia i charakterystyczne strupy.

Najczęściej rozpoznawaną postacią jest pęcherzyca liściasta u psa, czyli pemphigus foliaceus. Zmiany często dotyczą twarzy, nosa, uszu oraz opuszek łap, ale mogą pojawiać się również na innych częściach ciała.

Sam wygląd skóry nie wystarcza do postawienia diagnozy. Pęcherzycę trzeba różnicować między innymi z zakażeniami, chorobami pasożytniczymi, alergiami oraz innymi schorzeniami dermatologicznymi. W diagnostyce wykorzystuje się między innymi cytologię, a szczególnie ważne może być pobranie wycinka skóry do badania histopatologicznego.

Leczenie polega przede wszystkim na ograniczeniu nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego. Najczęściej stosowane są glikokortykosteroidy, a w niektórych przypadkach również inne leki immunosupresyjne. Terapia bywa długotrwała i wymaga regularnych kontroli, ponieważ zarówno sama choroba, jak i stosowane leki mogą prowadzić do powikłań.

Pęcherzyca nie jest chorobą zakaźną i nie przenosi się na ludzi ani inne zwierzęta. Może jednak nawracać, dlatego po uzyskaniu poprawy nadal potrzebna jest obserwacja skóry i przestrzeganie zaleceń lekarza.

Dla wielu psów odpowiednio dobrane leczenie pozwala uzyskać remisję i zachować dobrą jakość życia. Kluczowe jest jednak prawidłowe rozpoznanie – nawracających strupów, nadżerek i zmian na nosie, uszach czy opuszkach nie warto przez kolejne tygodnie leczyć samodzielnie jako „alergii” lub zwykłego podrażnienia.